به عبارت دیگر،آنها امروز پولهای خرد و اندک خود را ذخیره و سرمایه گذاری می کنند تا درآینده به سرمایه قابل توجهی تبدیل شود.مهمترین اثری که این سرمایه ها بر اقتصاد کشور دارند،افزایش درآمد ملی و به تبع آن، افزایش اشتغال می باشد. درنهایت، از طریق اقتصاد به سمت تعادل عرضه و تقاضا،چه در بازار نیروی کار و چه در بازار کالا و خدمات، سوق داده می شود.
سرمایه گذار به امید کسب سود وارد بازار سرمایه می شود تا در سال های آتی از انباشت سرمایه های اندک امروزخود بتواند به مصارف بزرگتر و بیشتری دست یابد.دراین میان مهم این است که وقتی مصرف کننده نیازمند مصرف سرمایه های خود می باشد،بتواند سرمایه هایش را به دیگری منتقل نموده و وجه نقد دریافت نماید.
بازارهای مالی نیز در دهه های اخیر باتحولات چشمگیری مواجه شده اند .باپیدایش واسطه های مالی جدید و ابزارهای مالی جدید رفته رفته از نقش انحصاری واسطه های مالی خاص و به ویژه بانکها تاحدودی کاسته شده است و جایگاه خاصی برای واسطه هایی چون صندوق های سرمایه گذاری مشترک و شرکت های سرمایه گذاری با سرمایه باز، ایجاد شده است. به عبارتی بسیاری از مشتریان بانکی با پذیرش ریسک بیشتر بجای آن که صرفا سپرده گذار بوده و به سود کم بانکی اکتفا نمایند،تمایل به سرمایه گذاری در بازار از طریق چنین واسطه هایی برای کسب سود بیشتر و با ریسک بالاتر نموده اند.در ایران نیز با رونق بیشتر بازار سهام شاهد چنین گرایشی هستیم.نقش صندوق های سرمایه گذاری مشترک از این جهت حائز اهمیت است که خود به عنوان یک مدیر سبد دارایی برای سرمایه گذاران در شرکت های سرمایه گذاری نیز عمل می کنند.سرمایه گذار به دلیل عدم اطلاعات کامل، نبود دانش یا نداشتن زمان کافی برای بررسی وضعیت شرکت ها جهت تصمیم گیری در خرید،با خرید سهام شرکت های سرمایه گذاری این کار را به مدیران شرکت واگذار می کند.مدیران شرکت نیز باتنوع بخشی به سبد از ریسک خرید تک سهمی و یا چندسهمی توسط سرمایه گذار جلوگیری کرده و در نتیجه زمینه را برای سرمایه گذاری مطمئن تر فراهم می کنند.
سه مزیت اصلی ایجاد شرکت های سرمایه گذاری بطور مختصر عبارتند از:
1.تجهیز منابع خرد مالی پراکنده در سطح جامعه.
2.ایجاد تنوع گسترده در سرمایه گذاری به شکلی که ریسک را به حداقل برساند.
3.بکارگیری نیروی متخصص.
مدیریت متخصص و امین، نقش کلیدی را در دستیابی به اهداف شرکت های سرمایه گذاری دارد.
صندوق های سرمایه گذاری مشترک وجوه دریافتی از سرمایه گذاران را در یک مجموعه اوراق بهادار سرمایه گذاری می کنند و هر سرمایه گذار به نسبت سهم خود در مجموعه، از سود و یا ضررهای حاصل از این سرمایه گذاری سهم می برد. عمده عملکرد صندوق های سرمایه گذاری بستگی به عملکرد اوراق بهادار و سایر دارایی هایی دارد که صندوق ها در آنها سرمایه گذاری کرده است.
درحال حاضر بیش از10،000 صندوق مشترک با مجموع سرمایه بیش از 7 تریلیون دلار و باحدود تقریبی 93 میلیون سرمایه گذار منفرد در دنیا فعالیت دارند.
در این مقاله صندوقهای سرمایهگذاری مشترک بهعنوان یکی از انواع صندوقهای سرمایهگذاری برای آشنایی بیشتر عموم معرفی شدهاند.
صندوق سرمایهگذاری
نهاد مالی است که فعالیت اصلی آن سرمایهگذاری در اوراقبهادار است و مالکان آن به نسبت سرمایهگذاری خود، در سود و زیان صندوق شریکاند.
بطور کلی صندوق ها براساس محتوای پرتفوی به چهار گروه اصلی تقسیم می شوند:
1.صندوق های اوراق سهام (Equity stock fund)
2.صندوق های اوراق قرضه (Bond fund)
3.صندوق های دو رگه ( Hybrid fund)
4.صندوق های بازار پول (Money Market fund )
صندوقهای سرمایهگذاری مشترک
گروهی از سرمایهگذاران که دارای هدف سرمایهگذاری مشابه میباشند، میتوانند وجوه خود را در یک صندوق قرار دهند و با سرمایهگذاری از آن محل از مزایای حاصله از جمله کاهش مخاطره، مدیریت تخصصی پرتفوی، نقدینگی بالا و سهولت در امور سرمایهگذاری برخوردار شوند.
صندوقهای سرمایهگذاری بازار پول
این صندوقها مانند صندوقهای سرمایهگذاری مشترک هستند با این تفاوت که اقدام به خرید اوراق بهادار بسیار مطمئن با قابلیت نقدینگی بسیار زیاد نظیر اسناد خزانه (بهجای اوراققرضه و سهام) میکنند.
همچنین صندوقهای سرمایهگذاری را میتوان بر مبنای اهداف اختصاصی به شرح زیر نیز تقسیمبندی کرد:
1.صندوقهای سرمایهگذاری سهام عادی:
این صندوقهای سرمایهگذاری، درسهام عادی انواع شرکتها، سرمایهگذاری میکنند. مدیران این شرکتها از سیاستهای جسورانهای پیروی میکنند و حدود 60 درصد مبالغی که وارد این صندوقها میشود برای خرید سهام عادی بهکار میرود.
2. صندوقهای سرمایهگذاری متوازن:
این صندوقها در سهام عادی و سهام ممتاز و اوراققرضه شرکتهای تولیدی سرمایهگذاری میکنند و برای کاهش مخاطره تلاش میکنند، بین اوراق بهادار تحصیل شده توازن برقرار شود. بهعنوان مثال نیمی از منابع مالی خود را در اوراق قرضه و مابقی را در سهام عادی شرکتهای مختلف، سرمایهگذاری مینمایند. در نتیجه این صندوقها هم از ثبات درآمد و سود و هم از رشد بالقوه قیمت سهام برخوردار میشوند.
3. صندوقهای سرمایهگذاری اوراققرضه یا سهام ممتاز:
این صندوقها صرفاً در اوراقبهاداری که درآمد ثابت دارند، سرمایهگذاری میکنند. سرمایهگذاران در سهام این صندوقها، از امنیت نسبی برخوردارند و با مخاطره کمتری روبهرو میشوند. قابل ذکر است این صندوقهای سرمایهگذاری نتوانستهاند به رشد قابل توجهی دست یابند.
4.صندوقهای سرمایهگذاری تخصصی:
فعالیت این صندوقها همانند شرکتها یا صندوقهایی است که در سهام عادی شرکتهای صنعتی سرمایهگذاری میکنند. این نوع صندوقها معمولاً در صنایع ویژهای مثل الکترونیک، فعال و دارای درجه اعتبار بالایی هستند. این صندوقها مورد توجه سرمایهگذارانی هستند که علاقهمند به سرمایه گذاری در سهام شرکتهای فعال در یک صنعت خاص، میباشند.
5. صندوقهای سرمایهگذاری با هدف دوگانه:
این صندوقهای سرمایهگذاری در سال 1967 در امریکا پدید آمدند. سیاست این صندوقها بهگونهای است که اهداف گروههای مختلف سرمایهگذار برآورده شود. این صندوقها دو نوع سهام منتشر میکنند. سهام نوع الف و سهام نوع ب. وجوه حاصل از این دو نوع سهم در یک پرتفوی معینی از سهام عادی سرمایهگذاری میشود. این صندوقها برای مدت معینی مثلاً 5 سال تشکیل و پس از 5 سال منحل میشوند. کل سود سهامیکه صندوق هر ساله دریافت میکند به سهامداران طبقه الف پرداخت میشود و به سهامداران طبقه ب هیچ سودی پرداخت نمیشود. درپایان سال پنجم کل سهام موجود در پرتفوی فروخته شده و ارزش اسمی سهام طبقه الف به دارندگان آن سهام و مابقی کلاً به دارندگان سهام طبقه ب پرداخت میشود. بنابراین کل سود به سهامداران الف و کل منفعت سرمایه به سهامدران ب تعلق میگیرد. سهام الف دراین صندوقها مخاطره کمتری را تقبل میکند زیرا 100 درصد سود به 50 درصد سهام که سرمایه را تأمین نموده تعلق میگیرد و امکان بازگشت اصل سرمایه نیز هست ولی سهام ب مخاطره بیشتری دارد. زیرا بازده آن فقط از محل منفعت سرمایه تأمین میشود که نامعلوم و غیر قابل پیشبینی است.
6. صندوقهای بازارپول:
این صندوقها، شرکتهایی هستند که فقط روی اوراقبهادار کم مخاطره و با سررسید کوتاه مدت فعالیت دارند. ازجمله این اوراقبهادار به اوراق خزانه، گواهی سپرده بانکی و اوراقتجاری میتوان اشاره کرد.
بهطور کلی سه نوع صندوق در بازار پول فعالیت میکند:
1- صندوقهای نهادی: مشتریان این صندوقها تنها نهادهای سرمایهگذاری بزرگ از جمله تراست بانکها و شرکتهای صنعتی هستند. این نهادها صندوقها را مکمل مدیریت نقدینگی خود میدانند.
2- صندوقهای مدیریت شده توسط کارگزاران: این صندوقها شبیه صندوق های قبل میباشند ولی جایگاهی برای سرمایهگذاری کوتاه مدت مشتریان محسوب میشوند. کارگزاران با ارایه این خدمات و توقف موقت وجوه، مشتریان بیشتری را جلب میکنند.
3- صندوقهای مدیریت شده توسط صندوق های متقابل بازار سرمایه: صندوقهایی که در بازار سرمایه فعالیت میکنند. باارایهی این سرمایهگذاری، صندوقها اجازه دادهاند تا مشتریان از نقدینگی بالا و بازده مناسب استفاده کنند و ضمناً برخی از خدمات بانکی (مانند حواله) نیز دردسترس قرار میگیرد.
7. صندوقهای رشد و توسعه:
این صندوقها، نوعی دیگر از صندوقهای سرمایهگذاری هستند که سیاست آنها بر مبنای خرید سهام شرکتهایی است که در یک صنعت روبهرشد و با فرصتهای سرمایهگذاری فراوان، قرار دارد. لذا قیمتهای سهام آنها به تناسب فرصتهای سرمایهگذاری و میزان رشدی که در فروش دارند، افزایش مییابد. البته بدیهی است این نوع صندوقها از مخاطره بسیار بالایی برخوردار هستند.
8. صندوقهای شاخص:
این صندوقها، صندوقهای سرمایهگذاری هستند که عملکرد آنها مبتنی و برابر با شاخص قیمت سهام است. باتوجه به اینکه رفتار، عملکرد و نرخ بازده این صندوقها دقیقاً برابر با رفتار، عملکرد و شاخص پرتفوی بازار است، باید قید کنند که شاخص مد نظر صندوق کدامیک از شاخصهای موجود است. (مانند شاخص "داوجونز"( DOW JONES) و "استاندارد و پورز" (STANDADS & POORS)صندوقهای شاخصی، نوعی صندوق سرمایه گذاری یا یونیت تراستها است که هدف سرمایهگذاری آن دستیابی به بازده یک شاخص انتخابی، نظیر "S&P500"، است. به عبارت دیگر، صندوق شاخصی، دارایی خود را در سهام یا اوراق قرضه موجود در سبد یک شاخص، سرمایهگذاری میکند. نوعی از صندوق شاخصی علاوه بر سهام یا اوراققرضه، ابزارهای مشتقه را نیز در پرتفوی خود نگه میدارد. همچنین ممکن است صندوق در تمام سهام موجود در سبد شاخص سرمایهگذاری کند یا اینکه نمونهی کوچکتری از آن را _ درصد مشخصی از سهام شاخص_ بهعنوان پرتفوی سرمایهگذاری برگزیند. از آنجا که صندوق های شاخصی از یک شاخص پیروی میکنند پرتفوی آنها نیاز به تغییرات چندانی ندارد و مدیریتشان در مقایسه با صندوقهای سرمایهگذاری، غیر فعال است.
مهمترین ویژگی صندوقهای شاخصی، مالیات، هزینه و کارمزد کمتر نسبت به صندوقهای با مدیریت فعال است. مخاطره سرمایهگذاری در این صندوقها، تقریباً معادل مخاطره سهام موجود در شاخص است. البته صندوقهای شاخصی بهدلیل انتخاب پرتفوی ثابت از انعطاف پذیری کمتری نسبت به صندوقهای فعال برخوردارند.
9.صندوقهای قابل معامله در بورس
صندوق قابل معامله در بورس بسیار شبیه به صندوقهای شاخصی هستند و همانند آنها در سهام زیر مجموعهی یک شاخص یا سبد انتخابی از آن سرمایهگذاری میکنند. این صندوقها اگرچه از نظر ساختاری بهشکل شرکت سرمایهگذاری با بنیان باز یا یونیت تراست (Unit Trust) تشکیل میشوند، اما از جهاتی با آنها متفاوت هستند:
- فروش سهام به سرمایهگذاران دیگر در بازار
- بازگرداندن سهام به صندوق
بازگرداندن سهام به صندوق تنها در مقیاس "یونیت ایجاد و انتشار" و بهصورت غیر نقدی امکانپذیر است. بهعبارت دیگر سرمایهگذاران به جای وجهنقد، اوراقبهادار موجود در پرتفوی را دریافت میکنند. برای نمونه صندوق قابل معامله در بورسی که در شاخص "داو جونز" سرمایهگذاری کرده است، به سرمایهگذاران متقاضی بازگرداندن یونیتها، سهام موجود در شاخص "داوجونز"، واگذار میکند.
محدودیت یاد شده در بازار خرید سهام صندوق مانع از آن میشود که صندوقهای قابل معامله در بورس خود را صندوق سرمایهگذاری مشترک بنامند.
10. صندوقهای اوراققرضه شهرداریها:
این شرکتهای سرمایهگذاری، سرمایه خود را روی اوراققرضه بدون مالیات که توسط شهرداریهای ایالتی و شهری منتشر میشود، تخصیص میدهند.
11. صندوقهای سرمایهگذاری بینالمللی:
این شرکتها در اوراقبهادار شرکتهای خارجی سرمایهگذاری میکنند. بعضی از آنها فقط در اوراقبهادار یک کشور خاص سرمایهگذاری میکنند. سهام این نوع شرکتها بیشتر مورد تقاضای آندسته از سرمایهگذارانی است که قصد دارند از رشد اقتصادی یک کشور خاص بهرهمند شوند. این شرکتها بهخاطر مدیریت حرفهای و آشنایی با مقررات خاص آن کشور، فرایند تصمیمگیری در سرمایهگذاریهای خارجی را آسان میکنند.
1. صندوقهای قابل معامله در بورس سهام خود را بهطور مستقیم به سرمایهگذاران انفرادی نمیفروشند، سهام صندوق های قابل معامله در بورس در گروههای بزرگ که اصطلاحاً به "یونیت ایجاد و انتشار" معروف است منتشر و در اختیار سرمایهگذاران نهادی قرار میگیرد.
2. فروش "یونیتهای ایجاد و انتشار" به سرمایهگذاران نهادی بهصورت غیر نقدی انجام میشود و سرمایهگذاران در مقابل یونیتهای دریافتی، سبدی از اوراقبهادار را که بهطور معمول همانند پرتفوی صندوق است، در اختیار صندوق قرار میدهد.
3. سرمایهگذاران نهادی پس از خرید "یونیتهای ایجاد و انتشار"، آنها را تفکیک کرده و در بازار دسته دوم به سرمایهگذاران انفرادی واگذار میکنند.
4. سرمایهگذاران انفرادی برای فروش سهام صندوق قابل معامله در بورس دو راه دارند.
